Αρχική Σελίδα

Ψίθυροι | Εκδόσεις Περιοδικών - Εφημερίδων | Ηπείρου 2, 66100 Δράμα | Τηλ: 25210 36 700 | info@psithiri.gr

ΘΕΜΑΤΑ & ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ


Νάσος Βαγενάς

1 σχόλιο

Ποιητής ακέραιος σ’ αντιποιητικούς καιρούς

 

Ο Νάσος Βαγενάς γεννήθηκε στη Δράμα το 1945. Το 1960 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα. Σπούδασε φιλολογία στα Πανεπιστήμια Αθηνών (1963-1968), Ρώμης (1970-1972), Έσσεξ (1972-1973) και Καίμπριτζ, όπου (1974-1978) εκπόνησε διδακτορική διατριβή με θέμα την ποίηση και την ποιητική του Γιώργου Σεφέρη. Από το 1980 ως το 1991 διετέλεσε καθηγητής της Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, και από το 1992 είναι καθηγητής της Θεωρίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εκτός από τα έντεκα ποιητικά βιβλία του ο Νάσος Βαγενάς έχει δημοσιεύσει και οκτώ βιβλία μελετών και δοκιμίων πάνω σε θέματα της λογοτεχνίας και της λογοτεχνικής κριτικής που τον έχουν αναδείξει σε έναν από τους σημαντικότερους σήμερα Έλληνες κριτικούς. Ένα από αυτά Η Ειρωνική Γλώσσα, βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Κριτικής το 1995. Επίσης η ποιητική συλλογή Στέφανος έλαβε το 2005 Κρατικό Βραβείο ποίησης, ενώ το 2006 έλαβε το «Διεθνές Βραβείο Ποίησης Attiglio Bertolucci» (Ιταλία) και το 2007 το «Διεθνές Βραβείο Ποίησης Radicevic»(Σερβία). Το μέγεθος της ποίησης του Νάσου Βαγενά είναι αδιαμφισβήτητο. Ποίηση αναγνωρίσιμη και εκτός των ελληνικών συνόρων. Ποίηση που φανερώνει τη θέση του ποιητή απέναντι στον άνθρωπο, στον Θεό, στον θάνατο. Διάσπαρτοι σ’ αυτήν ορολογίες και συμβολισμοί της χριστιανικής παράδοσης, χρησιμοποιημένοι και με ανεστραμμένη θεολογική ερμηνεία. Ερωτικό σύμπλεγμα ποίησης και ζωγραφικής, πινελιές άυλες, αισθαντικές, γήινες, ανθρώπινες, οικείες, απόκοσμες. Ο Νάσος Βαγενάς αφουγκράζεται, αμφισβητεί, ερωτεύεται, συνομιλεί, θεολογεί και αντιθεολογεί, εμβαθύνει, φιλοσοφεί. Πολυβραβευμένος για την ποίηση και τις κριτικές μελέτες του ο Νάσος Βαγενάς εκ φύσεως ιερουργεί. Ποιητής ακέραιος σ’ αντιποιητικούς καιρούς.

- Κύριε Βαγενά, τελειώσατε το δημοτικό σχολείο και τις τρεις πρώτες τάξεις του γυμνασίου στη Δράμα. Ποιες εικόνες εκείνης της εποχής θυμάστε με νοσταλγία;

- Θεωρώ τον εαυτό μου ευτυχή που γεννήθηκα και μεγάλωσα σε μιαν επαρχιακή πόλη, και μάλιστα σαν τη Δράμα της δεκαετίας του 1950(που είναι πολύ διαφορετική από τη σημερινή Δράμα, γιατί μπόρεσα να κάνω πράγματα που ένα παιδί της πρωτεύουσας δεν θα μπορούσε, πιστεύω, να κάνει. Θυμάμαι έντονα και με νοσταλγία εικόνες της προσκοπικής και της ποδοσφαιρικής μου ζωής (έπαιζα στα τσικό της «Δόξας» και στη δεύτερη ομάδα της «Ελπίδας»), τους αγώνες της «Δόξας» με τις μεγάλες ομάδες του Κέντρου, τους Επιταφίους της Αγίας Ευαγγελίστριας(κρατούσα τον σταυρό), τις φυλακές της Δράμας που τώρα δεν υπάρχουν(μέναμε απέναντι, στη Μεγάλου Αλεξάνδρου), τον κινηματογράφο «Αττικόν», τα νερά της Αγίας Βαρβάρας και τις πισίνες του Κήπου, τις λαμπαδοφορίες των στρατιωτών τα βράδια των εθνικών εορτών, το πλήθος των μεταμφιεσμένων τις Απόκριες στην οδό Βενιζέλου, το περίπτερο του Γρηγόρη στην πλατεία, τον προπονητή Ιερεμία και τον Λάκη τον Εγκυκλοπαίδεια να εκφράζονται με θαυμασμό για τον μεγάλο τερματοφύλακα Μπεάρα της Εθνικής Γιουγκοσλαβίας.

- Σπουδάσατε στην Αθήνα, στη Ρώμη, στο Έσσεξ, στο Καίμπριτζ. Ποιο πανεπιστήμιο θα χαρακτηρίζατε σταθμό των σπουδών σας και γιατί;

- Ασφαλώς το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ, γιατί οι συνθήκες των σπουδών εκεί ήταν ιδεώδεις, χάρη και σε μιαν υποτροφία του Πανεπιστημίου, που μου επέτρεψε να γράψω τη διδακτορική μου διατριβή.

- Πεδίον Άρεως (1974), η πρώτη ποιητική σας συλλογή. Πώς έγινε η εκδοτική αρχή; Συναντήσατε δυσκολίες;

- Όπως και σήμερα, έτσι και στη δεκαετία του 1970 ήταν δύσκολο για έναν νέο να βρει εκδότη για το πρώτο ποιητικό του βιβλίο. Το δικό μου το εξέδωσε μεν εκδοτικός οίκος- ο «Διογένης»- όμως με δικά μου έξοδα (4.000 δραχμές, αν θυμάμαι καλά). Ευτυχώς που η συλλογή μου είχε καλές κριτικές, και έτσι δεν χρειάστηκε πλέον να πληρώνω για άλλο μου βιβλίο.

- Ως κριτικός λογοτεχνίας και ως ποιητής ασχοληθήκατε με έργα σπουδαίων προσωπικοτήτων, με την ποίηση και την πεζογραφία κλασικών λογοτεχνών. Ποιες από αυτές τις προσωπικότητες σάς έχουν επηρεάσει βαθύτερα και ως άνθρωπο και ως λογοτέχνη;

- Ο Σεφέρης, ο Έλιοτ και ο Μπόρχες είναι οι άνθρωποι που με βοήθησαν να διαμορφώσω τη συγγραφική φωνή μου. Ωστόσο υπάρχουν και άλλοι, λιγότερο -πολύ λιγότερο- σπουδαίοι συγγραφείς, που στα παιδικά μου χρόνια με είχαν γοητεύσει, κυρίως με τον ειρωνικό τους τόνο: ο Γεώργιος Σουρής (στα 12-13 μου χρόνια έγραφα σατιρικά ποιήματα στο ύφος του), ή ο Λεονίντ Σολοβιώφ, σοβιετικός συγγραφέας ενός χιουμοριστικού σοσιαλιστικού ρεαλισμού, που το μυθιστόρημά του Ναστρεντίν Χότζας το είχα διαβάσει δέκα τουλάχιστον φορές, στη θαυμάσια μετάφραση του Δημήτρη Φωτιάδη.

- Η ποιητική συλλογή Στη νήσο των Μακάρων (2010) αποτελείται από ποιήματα για ποιητές, Έλληνες και ξένους. Ποια ήταν η αφορμή για να γράψετε τη συγκεκριμένη συλλογή;

- Τα ποιήματα της συλλογής γράφτηκαν ξαφνικά, μέσα σε δύο μήνες, από μια τυχαία αφορμή: από την αρνητική αντίδρασή μου στις απόψεις ενός πανεπιστημιακού για τον Κάλβο. Για εκτόνωση έγραψα μια σειρά σονέτων με θέμα την ποιητική περιπέτεια του Κάλβου. Αυτά μού γέννησαν και άλλα τέτοια ποιήματα για άλλους ποιητές με τους οποίους με συνδέει μια εσωτερική σχέση.

- Η μπαλάντα του αβέβαιου εραστή (2011) περιέχει ερωτικά ποιήματα από έξι ποιητικές συλλογές σας και έργα ζωγραφικής του Γιώργου Κόρδη. Πιστεύετε ότι είναι εφικτή η αντιγραφή μιας τέχνης από μία άλλη τέχνη ή λειτουργεί, σ’ αυτές τις περιπτώσεις, η μείξη μερικών αποσταγμάτων ενός έργου (ποιητικού ή εικαστικού) και της φαντασίας του εκάστοτε δημιουργού;

- Παρά τον περίφημο ορισμό του Ορατίου «ut pictura poesis» («η ποίηση είναι όπως η ζωγραφική»), πιστεύω ότι οι δύο αυτές τέχνες δεν μπορούν να παρομοιαστούν. Η κάθε μία λειτουργεί με τον δικό της τρόπο. Το μόνο που μπορεί να τις συνδέσει είναι το να εμπνευστεί η μία από την άλλη: να γράψει ένας ποιητής ένα ποίημα με θέμα έναν ζωγραφικό πίνακα, ή να ζωγραφίσει ένας ζωγράφος το θέμα ενός ποιήματος.

- Διακρίνετε και αγαπάτε ιδιαίτερα ορισμένα ποιήματα ή βιβλία σας και ποια είναι αυτά;

- Αγαπώ όλα τα βιβλία μου, γιατί με συνδέουν με αυτά κάποιες ιδιαίτερες στιγμές της ζωής μου (οι μέρες της συγγραφής τους). Βέβαια, αγαπώ λίγο περισσότερο εκείνα που θεωρώ περισσότερο επιτυχημένα: από τα ποιητικά το Σκοτεινές μπαλλάντες και άλλα ποιήματα και το Στη Νήσο των Μακάρων, από τα κριτικά τα Μεταμοντερνισμός και λογοτεχνία και Κινούμενος στόχος.

- Έχετε λάβει κρατικά και διεθνή βραβεία για ποιητικά και κριτικά έργα σας. Πώς αντιμετωπίζετε αυτές τις επιβραβεύσεις σας; Το αναγνωστικό κοινό, γενικότερα, επηρεάζεται από διακρίσεις λογοτεχνικών έργων;

- Η αξία των λογοτεχνικών βραβείων εξαρτάται από το κριτικό κύρος των ανθρώπων που αποτελούν τις κριτικές επιτροπές που τα απονέμουν. Δεν είμαι εναντίον των λογοτεχνικών βραβείων, και χαίρομαι όταν παίρνω κάποιο από μια σοβαρή κριτική επιτροπή. Το αναγνωστικό κοινό επηρεάζεται από αυτές τις βραβεύσεις, χωρίς να είναι, γενικά, σε θέση να κρίνει την ποιότητά τους.

- Σ’ ένα άρθρο σας στο Βήμα (25/07/2010) επισημαίνετε: «…σε θηριώδες (56 σελίδων) εορταστικό ένθετο βιβλίου μεγάλης εφημερίδας συνιστώνται, παρουσιαζόμενα ή διαφημιζόμενα, 542 βιβλία. Ανάμεσά τους δεν υπάρχει ούτε ένα ποιητικό: Μία ακόμη ελληνική πρωτιά». Η απαξίωση της ποίησης στην Ελλάδα σε ποιους παράγοντες οφείλεται;

- Η απαξίωση της ποίησης στην Ελλάδα δεν είναι γενική. Την ποίηση απαξιώνουν σήμερα κυρίως οι εφημερίδες, που για λόγους εμπορικούς(για να παίρνουν διαφημίσεις από τους εκδότες) προβάλλουν από τις σελίδες τους βιβλία ογκωδέστερα απ’ ότι οι ποιητικές συλλογές, δηλαδή ακριβότερα (μυθιστορήματα ή άλλου είδους). Αυτό, βέβαια, έχει έναν αρνητικό για την ποίηση αντίκτυπο στο αναγνωστικό κοινό, ακόμη και στο στενότερο κοινό της ποίησης.

- Ποια είναι τα επόμενα συγγραφικά σας σχέδια;

- Σε ό,τι αφορά την ποίηση, δεν κάνω σχέδια. Τα ποιήματα έρχονται από μόνα τους και ζητούν τα ίδια, όταν έρθει η ώρα τους, να γραφούν. Σε ό,τι αφορά τα κριτικά μου κείμενα, έχω κάποια θέματα που τα δουλεύω, όταν έχω χρόνο, όμως αυτόν τον καιρό συγκεντρώνω σε μορφή βιβλίων κείμενα που έχω δημοσιεύσει στο παρελθόν σε διάφορα έντυπα. Έτσι φέτος θα εκδοθούν δύο βιβλία μου, ένα με κριτικές μελέτες και μια Εισαγωγή στην ευρωπαϊκή ποίηση. Ετοιμάζω, ακόμη, ένα βιβλίο με τις επιφυλλίδες μου των τελευταίων δώδεκα ετών στο Βήμα, το οποίο θα εκδοθεί του χρόνου.

 



Σχόλια (1)

Χρήστος Αμβαζάς - Σάββατο 19 Απριλίου 2014 στις 22:53
Υπήρξα συμμαθητής του Νάσου στις τρεις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου. Μετά… τον χάσαμε. Από μικρός ήταν απόλυτα «δαιμόνιος». Μπράβο του. Είναι ένα ακόμη λαμπερό διαμάντι που τίμησε και εξακολουθεί να τιμά την γενετήρια μας

Αφήστε το σχόλιό σας