Αρχική Σελίδα

Ψίθυροι | Εκδόσεις Περιοδικών - Εφημερίδων | Ηπείρου 2, 66100 Δράμα | Τηλ: 25210 36 700 | info@psithiri.gr

ΘΕΜΑΤΑ & ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ


Οι Υδρόμυλοι της Δράμας

1 σχόλιο

Οι αλευρόμυλοι της Δράμας, μέχρι την απελευθέρωση της πόλης από τον τουρκικό ζυγό ανήκαν σε Τούρκους και εξυπηρετούσαν τους κατοίκους της και εκείνους των γειτονικών χωριών. Οι αλευρόμυλοι κινούνταν με νερό, γι’ αυτό και ονομάζονταν νερόμυλοι ή υδρόμυλοι. Άλεθαν όλα τα είδη των δημητριακών, δηλαδή σιτάρι, καλαμπόκι, σίκαλη, και μερικοί από αυτούς διέθεταν και πέτρα για την άλεση σησαμιού και την παραγωγή σαμόλαδου.

Για την άλεση αυτών των δημητριακών χρησιμοποιούσαν ζευγάρια από οριζόντιες κυκλικές πέτρες, τη μια πάνω στην άλλη, τις γνωστές μυλόπετρες, και κόσκινα, τα λεγόμενα μπουράτα. Τα προϊόντα που παράγονταν κατά την άλεση ήταν το αλεύρι και τα πίτυρα.
Τα αλεύρι, ανάλογα με την άλεση που γινόταν, διακρίνονταν σε ντούζικο, όταν περιείχε όλο το πίτυρο του σταριού, σε ημίλευκο, όταν περιείχε λίγη ή περισσότερη ποσότητα πιτύρων και σε λευκό, όταν δεν περιείχε καθόλου πίτυρο.

Μετά το 1922 και την ανταλλαγή των πληθυσμών πολλοί από τους υδρόμυλους περιήλθαν στην Δ.Α.Π από την οποία τους αγόρασαν διάφοροι Έλληνες, ενώ άλλοι αγοράστηκαν απ' ευθείας από τους Τούρκους ιδιοκτήτες.
Ήταν κτισμένοι συνήθως κοντά σε τρεχούμενα νερά, και επειδή η Δράμα με τις πολλές πηγές είχε αφθονία τέτοιων νερών, λειτούργησαν αρκετοί υδρόμυλοι.
Τα κτίρια των αλευρόμυλων ήταν μικρά σε όγκο και εκτός από το κεντρικό κτίριο όπου βρίσκονταν τα μηχανήματα και ένα μικρό γραφείο, υπήρχαν ακόμη οι αποθήκες του μύλου, οι στάβλοι και οι άλλοι βοηθητικοί χώροι.
Για αλεστικό δικαίωμα ο μυλωνάς κρατούσε ένα ποσοστό από το αλεύρι, γιατί οι περισσότεροι προτιμούσαν αυτόν τον τρόπο της πληρωμής από το να του δώσουν χρήματα.

Προπολεμικά οι αλευρόμυλοι έδιναν δουλειά σε πολλούς Δραμινούς που δούλευαν εκεί σαν μυλωνάδες, σαν απλοί εργάτες. Τότε όμως άρχισε να γίνεται και εισαγωγή αλεύρων από τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, τη Γαλλία, την Ιταλία κλπ.
Οι Δραμινοί εκείνη την εποχή είχαν μεγάλη ευημερία λόγω της μεγάλης αξίας του καπνού και αγόραζαν τα ξένα άλευρα που τα προτιμούσαν παρόλο που ήταν ακριβότερα γιατί ήταν καλύτερα σε
ποιότητα, με συνέπεια να λιγοστέψει η δουλειά των μύλων.
Το 1932 ο Βενιζέλος απαγόρευσε τις απεριόριστες εισαγωγές αλεύρων για να τονωθεί η εγχώρια αλευροβιομηχανία και να ελαττωθεί η ανεργία στον κλάδο αυτό. Έτσι, επειδή τα ελληνικά σιτάρια δεν επαρκούσαν να καλύψουν τις ανάγκες της χώρας, άρχισαν να φέρουν σιτάρια ακόμη και από την Αμερική, που τα άλεθαν στους μύλους.

Σήμερα υπάρχουν στη Δράμα μόνο τρεις υδρόμυλοι, οι οποίοι βρίσκονται στην περιοχή των Πηγών της Αγίας Βαρβάρας.
Στα νότια υπώρεια της παλιάς πόλης σχηματίστηκαν οι φυσικές και τεχνητές λεκάνες που συγκεντρώνουν τα νερά των πηγών της Αγίας Βαρβάρας. Στο νότιο όριο της λεκάνης μετά τον υδροβιότοπο που σχηματίζεται ενδιάμεσα, βρίσκεται το συγκρότημα των τριών νερόμυλων. Ανατολικά ο μύλος του Παντούλη, απέναντί του ο μύλος του Δημηρόπουλου και τελευταίος δυτικότερα ο μύλος του Ζώνκε. Και οι τρεις ανήκουν τυπολογικά στους οριζόντιους νερόμυλους, από την οριζόντια θέση της φτερωτής και έχουν την ίδια τριπλή εσωτερική διαίρεση:
α) ένα χώρο άλεσης πάνω από τον υπόγειο μηχανισμό κίνησης,
β) ένα χώρο αποθήκευσης σε άμεση επικοινωνία με τον πρώτο και
γ) την κατοικία του μυλωνά, που επικοινωνεί με τους άλλους δύο χώρους, αλλά χωρίζεται με τοιχοποιίες.

Υδρόμυλος Ζώνκε
Βρίσκεται στην οδό Πατριάρχου Διονυσίου 8, στις Πηγές της Αγίας Βαρβάρας. Ο μύλος ανήκε αρχικά στους Μουσουλμάνους Νουχ Μπέη και Παρμαξίζ Χασάν. Ως ανταλλάξιμος περιουσία περιήλθε στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και αργότερα το 1926 στο Ελληνικό Δημόσιο. Το 1947 μισθώθηκε στους αδελφούς Ζώνκε, οι οποίοι από το 1958 είναι ιδιοκτήτες του. Η συνολική έκτασή του είναι 411 τ.μ., από τα οποία
τα 288 τ.μ. είναι καλυμμένοι χώροι και τα υπόλοιπα 123 τ.μ. ακάλυπτοι. Η αξία όμως του μύλου προσδιοριζόταν από την ιπποδύναμη που παρήγαγαν οι υδροτροχοί του και όχι από την έκταση της γης που κατείχε.

Ο κυρίως χώρος του μύλου αποτελείται ουσιαστικά από μια τετράτοξη πέτρινη γέφυρα πάνω από τα νερά μήκους 9 μέτρων. Κάτω από τις καμάρες της βρίσκονται οι φτερωτές του μηχανισμού κίνησης και ακριβώς από πάνω το εργαστήριο άλεσης με τις μυλόπετρες. Δεξιά, κάθετα στη γέφυρα, υπάρχει ένας ισόγειος αποθηκευτικός χώρος με δάπεδο από χώμα και πέτρινη τοιχοποιία και δίπλα του διώροφη κατοικία κατασκευασμένη
από συμπαγείς πλίνθους και ενδιάμεσους ξύλινους ορθοστάτες, διαστάσεων 4×4,5 μ. Μία ξύλινη σκάλα οδηγεί στον πάνω όροφο που έχει δύο εστίες, μία για κάθε δωμάτιο ξεχωριστά και πέντε παράθυρα. Στην άλλη πλευρά της γέφυρας υπήρχε αρχικά ένας μακρόστενος ισόγειος χώρος διαστάσεων 20×8 μ., που ανακατασκευάστηκε και σήμερα είναι μικρότερος.

Στην κατασκευή του νερόμυλου Ζώνκε διακρίνουμε δύο χωριστά μέρη:
1) Την υποδομή για τη συγκέντρωση, αποθήκευση και διοχέτευση του νερού. Πρόκειται για υδατοφράχτες, στέρνες και τέσσερα κεκλιμένα πηγάδια, που προκαλούν την υδατόπτωση από ύψος 2,35 μ.. Από την έξοδό τους στους πυθμένες εκτινάσσεται το νερό με δύναμη προς τις τέσσερις οριζόντιες φτερωτές. Όλες οι κατασκευές υποδομής ελέγχονται και ρυθμίζονται με απλούς μηχανισμούς, ώστε να επιτυγχάνεται η επιθυμητή ταχύτητα στην περιστροφή της φτερωτής.
2) Την κατασκευή του μηχανισμού της υδροκίνησης που αποτελείται από το υπόγειο κινητικό τμήμα (φτερωτή, κατακόρυφος άξονας) και το ακριβώς από πάνω του αλεστικό τμήμα (δύο μυλόπετρες, η κάτω σταθερή, η επάνω κινητή, το κοφίνι που περιέχει τον καρπό που προορίζεται για άλεσμα και την αλευροδόχο σκάφη). Ο μηχανισμός υδροκίνησης ελέγχεται και ρυθμίζεται μέσα από το μύλο και στα δύο τμήματά του. Η έναρξη λειτουργίας και η ταχύτητα περιστροφής της φτερωτής γίνεται μέσω μοχλού
που ανοίγει ή κλείνει το στόμιο εκροής του νερού από το πηγάδι προς τη φτερωτή. Το κενό ανάμεσα στις δύο μυλόπετρες πρέπει να είναι ανάλογο με το είδος του καρπού για άλεση. Ρυθμίζεται υψώνοντας τον άξονα περιστροφής που συνδέεται με την κινητή μυλόπετρα. Το κοφίνι που περιέχει τους καρπούς έχει σχήμα ανεστραμμένης πυραμίδας και βρίσκεται πάνω από το κέντρο της μυλόπετρας.

Η κάτω μυλόπετρα, η σταθερή έχει διαφορετική υφή στην επιφάνειά της. Από το κέντρο προς την περιφέρεια γίνεται σταδιακά τραχιά για να σπάσει τον καρπό, στην συνέχεια γίνεται λιγότερο τραχιά, ώστε ο ήδη σπασμένος καρπός να θρυμματίζεται σε μικρότερα κομμάτια. Στον εξωτερικό δακτύλιο ο καρπός αλευροποιείται και οδηγείται στην αλευροδόχο σκάφη.
Ο υδρόμυλος Ζώνκε κρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό διατηρητέο μνημείο με τα κτίρια που το περιβάλλουν (αποθήκες και κατοικία) και το μηχανολογικό του εξοπλισμό.

Υδρόμυλος Δημηρόπουλου
Βρίσκεται στην οδό Αγίας Βαρβάρας 14 και είναι ιστορικό διατηρητέο μνημείο με την παρακείμενη τοξωτή γέφυρα και το μηχανολογικό του
εξοπλισμό. Ο υδρόμυλος χτίστηκε πριν από το 1820 από Τούρκο
ιδιοκτήτη. Το 1857 ο μύλος αγοράστηκε από τον Δημήτριο Δημηρόπουλο, ο οποίος δούλευε εκεί ως εργάτης.

Το κτίριο ανήκε αρχικά σε μουσουλμάνους και τοποθετείται χρονολογικά στο α΄ μισό του 19ου αιώνα. (1825~). Περιβάλλεται από τα νερά των Πηγών της Αγ. Βαρβάραςπου διέτρεχαν την περιοχή και με τη φυσική κλίση του εδάφους έφταναν μέχρι το μύλο όπου κι άλλαζαν πορεία. Η πρόσβαση στο προαύλιο του μύλου γινόταν δια μέσου λίθινου τοξωτού γεφυριού. Σήμερα σε επαφή με αυτό υπάρχει νεότερη, ευρύτερη γέφυρα από οπλισμένο σκυρόδεμα. Το κτίριο ανήκει στον «οριζόντιο τύπο» νερόμυλου, δηλαδή
με τη φτερωτή σε οριζόντια θέση. Τον κυρίως χώρο του μύλου αποτελεί και εδώ μια τετράτοξη πέτρινη γέφυρα, πάνω από το νεραύλακα της Αγ. Βαρβάρας και στο σημείο αλλαγής της πορείας του. Κάτω από τις καμάρες της βρίσκονταν οι οριζόντιες φτερωτές του μηχανισμού κίνησης και ακριβώς από πάνω το εργαστήριο άλεσης με τις μυλόπετρες.
Ο μύλος είχε αρχικά τέσσερα ζεύγη μυλόπετρες. Μετά το 1930 τα δύο ζεύγη αντικαταστάθηκαν με δύο κύλινδρα και ο παλιός «πετρόμυλος» μετατράπηκε σε κυλινδρόμυλο, με αλεστική ικανότητα 12 περίπου τόνων το εικοσιτετράωρο. Από τους αρχικούς τέσσερις μυλόλιθους διατηρούνται σήμερα οι τρεις.

Ο νεότερος εξοπλισμός του, με βάση τη σειρά λειτουργίας του, περιλαμβάνει:
1. Κώνο όπου έπεφτε το σιτάρι
2. Εκκοκκιστήριο
3. Πλυντήριο σίτου
4. Τέσσερα ξηραντήρια σίτου
5. Αεραγωγό μεταφοράς του σίτου στους κυλίνδρους
6. Κύλινδροι, όπου γίνονταν το σπάσιμο των κόκκων και ο διαχωρισμός τους σε διάφορες ποιότητες
7. Κόσκινα (πάνω από τους κυλίνδρους)
8. Αναβατόρι (προς τη χαρμανιέρα)
9. Χαρμανιέρα (με υπερύψωση της στέγης στην αντίστοιχη θέση)
10. Κάδος για το τουβάλι όπου τελικά έπεφτε έτοιμο το αλεύρι.

Υδρόμυλος Παντούλη
Ο υδρόμυλος βρίσκεται στο βοριοδυτικό άκρο της περιοχής των Πηγών της Αγίας Βαρβάρας και αξιοποιεί για την κίνησή του τον υδραύλακα των Δημοσίων Λουτρών. Κρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό διατηρητέο μνημείο με τα βοηθητικά προσκτίσματα και τομηχανολογικό εξοπλισμό. Ο υδρόμυλος λίγο πριν το τέλος της τουρκοκρατίας αγοράστηκε
κατά το 15/16 από τους αδερφούς Παντούλη οι οποίοι τον χρησιμοποίησαν ως υδρόμυλο και ως κατοικία. Διέθετε πέντε ζεύγη μυλόπετρες.

Πριν από το 1927 υπήρχε εδώ μονώροφο στενόμακρο κτίσμα.
Στη μεγάλη οικονομική κρίση του 1929, οι αδερφοί Παντούλη
γκρέμισαν το παλιό τούρκικο κτίσμα και το έχτισαν ξανά, προσθέτοντας και ηλεκτρικό μύλο που δούλευε παράλληλα με τον υδρόμυλο. Μετά το 1950 τον μετέτρεψαν σε κυλινδρόμυλο με τρία «κύλινδρα», ένα ζεύγος μυλόπετρες, «πλάνσιστερ» (=κόσκινο), πλυντήριο κλπ., με δυνατότητα άλεσης δεκαπέντε τόνων ανά εικοσιτετράωρο. Το 1959
οι Παντούληδες αγόρασαν με δημοπρασία από τη Δ.Α.Π. και το υπόλοιπο 1/16, το οποίο μέχρι το 1924 ανήκε στον Μουσταφά Αρναούτ Χασάν.
Ο μύλος λειτουργούσε μέχρι το 1992. Σήμερα λειτουργεί ως κέντρο διασκέδασης («Ο Μύλος») και σώζεται μόνο ένα μικρό μέρος του μηχανολογικού του εξοπλισμού.

 


Σχόλια (1)

tjptektwu - Τρίτη 19 Απριλίου 2011 στις 15:26
Z6n5fb ybxlsfhhkpyq, [url=http://njjgxptyywie.com/]njjgxptyywie[/url], [link=http://kbodhtckcvnc.com/]kbodhtckcvnc[/link], http://czldyiuupgep.com/

Αφήστε το σχόλιό σας